مترولوژی (اوزان و مقیاس)

مترولوژی به ساده ترین زبان عبارت از علم اندازه گیری است، مترولوژی باید در همسویی با تلاش های بین المللی در حمایت از یک زیربنای واحد مترولوژی ملی برای مترولوژی قانونی و علمی انجام یابد.

گفته میشود که اساسی ترین ضرورت یک سیستم تجارت، علم اندازه گیری میباشد. در عدم توانایی برای تثبیت طول، کتله، حجم، وقت و درجه حرارت حتی ساده ترین داد و ستد ها معروض به تقلب خواهند بود، تجارت منصفانه ممکن نخواهد بود و قوانین که برای محافظت صحت و رفاه شهروندان وضع گردیده اند بی تأثیر خواهند ماند. در فقدان و سایل قابل اطمینان برای اندازه گیری، هیچ ستندرد تخنیکی برای محصولات موثریت نخواهد داشت. ایجاد یک سیستم ملی اندازه گیری یا مترولوژی نخستین گام برای تسهیل تجارت پنداشته میشود.

ضرورت ایجاد یک زیر بنای مترولوژی در افغانستان

اهمیت علم اندازه گیری (مترولوژی) برای اقتصاد و بطور عموم برای جامعه، بطور روز افزون بسطح جهانی قابل درک میباشد. اندازه گیری های دقیق ستون فقرات مقررات تخنیکی، ستندردها و مترولوژی قانونی را تشکیل میدهد و بنابر همین دلیل یک پیش شرط برای تجارت منصفانه و آزاد ملی و بین المللی تلقی میگردد. در هر اداره  شرکت یا سازمانی مفاهیم چون مصئونیت، امنیت، مؤثریت، قابل اعتماد بودن و دقت حایز اهمیت زیاد در طرح سیستم های میباشند که کیفیت تولیدات را تضمین مینمایند.

اندازه های دقیق قبول شده برای اجرای داد و ستد ها در بازار و جلب اعتماد مشتریان از کمیت و کیفیت اشیاء که آنها خریداری مینمایند، مهم میباشد. مهمتر این که اندازه های دقیق و به سطح جهان شناخته شده به کشورهای در حال رشد امکانات دسترسی به مارکیت به منظور عرضه غذا و کالاهای صادراتی را میدهد. اندازه های دقیق و معین تمایل خریداران را به تقاضای بیشتر و تمایل فروشندگان را به تقلب در کمیت کاهش میدهد.

 

 مترولوژی شامل بخش های ذیل میباشد:

  • تئوری اندازه گیری و محاسبه
  • واحدهای اندازه گیری و درک درست اندازه فزیکی آنها
  • پروسس و دستور کاریا پروسیجر اندازه گیری
  • مشخصات و خصوصیات آلات اندازه گیری

اندازه گیری درست، ستون فقرات مقررات تخنیکی، ستندرد های مستندات و مترولوژی قانونی را تشکیل میدهد، بنابر این، اوزان و مقیاس نیاز  اولیه برای تجارت آزاد و عادلانه ملی و بین المللی میباشد. در هر انستیتوت، شرکت، یا سازمان، مفاهیمی چون مصوونیت، ایمنی، مؤثریت، قابلیت اعتماد و دقت بزرگترین اهمیت را در طرح سیستم ها دارند، که نیز تضمین کیفیت محصول را تأمین مینماید. اندازه گیری های دقیق و بطور وسیع قابل قبول، در اطمینان از اینکه معاملات بازار میتوانند وقوع یابد و مصرف کننده گان از خرید اموال در کمیت و کیفیت در نظر داشته شان، اطمینان داشته باشند، مهم میباشند. بطور مهم برای کشور های رو به انکشاف، اندازه گیری های درست و قابل قبول بین المللی امکان دسترسی برای صادرات مواد غذایی و اجناس را به آنها میدهد. اندازه گیری های دقیق و درست از تمایل خریدار به اضافه خواستن و تمایل فروشنده را به کم دادن، جلوگیری میکند.

نوآوری تکنالوژی وابسته به اندازه گیری دقیق است. نظریات و محصولات جدید اکثراً صرف زمانی اجرا میگردند که سیستم اندازه گیری قابل اعتماد  وجود داشته باشد.. مریضان که تداوی طبی را دریافت مینمایند ضرورت است که از نتایج آزمایشات و دوز ادویه شان، حتی در ترکیبات ادویه که آیا بطور درست اندازه گیری شده اند، اطمینان داشته باشند.

تحقیقات نشان داده است که یک ارتباط قوی بین پذیرش ستندرد بین المللی و وسعت تجارت در اندازه گیری و وسایل آزمایش وجود دارد و این تحقیقات ثابت میسازد که یک سیستم مترولوژی (اوزان و مقیاس) خوب سرانجام  نقش مهمی را در رشد محصولات داخلی (GDP) یک کشور ایفا میکند.

بر اساس یک تقیسم بندی مترولوژی به سه بخش تقسیم می شود:

مترولوژی علمی (Scientific Metrology)

بخشی از مترولوژی که ساحه کاری آن ستندردهای ملی اندازه گیری می باشد و در بخش های تعریف واحدهای اندازه گیری و تحقیقاتی و مطالعات علمی مورد استفاده قرار می گیرد.

مترولوژی حقوقی یا قانونی (legal Metrology)

مترولوژی قانونی یا Legal metrology بخشی از مترولوژی است که در ارتباط با فعالیت هایکه نتایج حاصل از وسایل و آلات قانونی را نشان می دهد و بطور کلی می توان گفت که این بخش از مترولوژی مربوط به واحد های اندازه گیری، اندازه گیری آلات و روش های اندازه گیری است.

فعالیت های مترولوژی قانونی توسط ارگان یا اداره قانونی که در هرکشور وجود دارد تعیین و تنظیم می گردد. این نوع فعالیت ها براساس قانون مترولوژی سنجش و تنظیم می گردد که شامل خرید، فروش، تبادله کالا یا انتقال آن، جمع آوری عواید و مالیه می باشد.

 مترولوژی صنعتی ( Industrial Metrology )

در این بخش مترولوژی تمرکز اصلی آن بالای صنعت، لوازم، دستگاه ها و آلات صنعتی می باشد.
ستندرد اندازه گیری

این ستندردها می توانند شامل مواد اندازه گیری، آلات اندازه گیری، سیستم اندازه گیری یا مواد مرجع اندازه گیری باشند، که براساس آن می توان تعیین، شناسایی و نگهداری یا تعمیر یا عیارسازی مجدد یک آله اندازه گیری  و فاکتورهای  فزیکی مربوط به آن را  بر اساس این ستندردهای مربوطه ساخت و آنها را عیار نمود. یکی از خصوصیات برجسته و مهم در مترولوژی قانونی قابلیت ردیابی (Traceability) است که این خصوصیات نتیجه اندازه گیری یا را در ارتباط و یا در مقایسه با مواد رفرنس یا مرجع را پیدا نموده و به مشتری یا مستهلک اطمینان میدهد که نتیجه قابل اعتماد است. عمولاً تمام ستندردهای ملی و بین المللی از طریق یک ارتباط بسیار محکم مقایسوی با تمام داشته ها و یافته های علمی از تمام نقاط بوجود می آیند.

سیستم بین المللی (SI)

سیستم ستندرد بین ‌المللی واحدها (International System of Units) که معمولاً با عناوین «سیستم متریک» یا «سیستم SI» شناخته می‌شود، عبارت از یک دستگاه بین‌ المللی ستندرد شده است که  برای سنجش کمیت‌های فزیکی بر حسب (واحدها) بکار میرود. این سیستم در سال ۱۹۶۰ بنیانگذاری گردیده است.

واحدهای اصلی این سیستم عبارت‌اند از:

واحد های فرعی

واحدهایی هستند که از ترکیب چند واحد تشکیل شده‌اند؛ مانند متر بر ثانیه یا واحد سرعت با سمبول m/s. با توجه و اهمیت نقش موضوع مترولوژی (اوزان ومقیاس) در هرکشور وجود قوانین و مقررات مترولوژیکی نیز برای هر چه  قانونمند شدن امورات مربوط به مترولوژی از اهمیت زیادی برخوردار است.

اداره ملی ستندرد بعنوان یگانه مرجع تصویب کننده ستندردهای ملی در کشور در بخش مترولوژی تا کنون توانسته است به تعداد (15) ستندرد را بعد از تصویب شورای عالی ستندرد نهایی و منحیث ستندرد های ملی مترولوژی مرعی الاجرا میباشد.

لابراتوارهای مترولوژی

لابراتوارهای مترولوژی اداره انسا فعلا در 5 بخش مشخص (کتله، طول، حجم، فشار و برق)  به تعداد 69 دستگاه و آله اندازه گیری دقیق و مدرن در اختیار دارد که به زودی با تکمیل پروسه آموزشی وسایل متذکره کار عملی خود را شروع خواهد کرد.

ستندرد های ملی در بخش مترولوژی عبارتند از :

ستندرد های ملی نهایی شده مترولوژی

Metrology (TC - 10) National Standards List

No

Name of Standard

No of Std

year

Adopted From

نام ستندرد ملی

1

Standard for Cylindrical knob type weights (1g to 10 kg)

AS 122

1389/2011

OIML:1972

ستندرد ملی سنگ های وزنه استوانه ئی یک گرام الی ده کیلو گرام (با دقت متوسط)

2

Standard for Iron Weights parallelepiped (5kg to 50kg)

AS 130

1390/2011

OIML, India 1987

ستندرد ملي اوزان متوازي السطوح ازپنج كيلو گرام پنجاه كيلوگرام (با دقت متوسط)

3

Standard for Bringer Balance

AS 132

1390/2011

OIML:1968

ستندرد ملي ترازوي دو پله ئي مرغي

4

Standard for Beam scale (Type A)

AS 176

1390/2011

ISIRI-3073, India 1987

ستندرد ملی ترازو های دوکفه ئی تک شاهینی

5

Standard for Gas Cylinder

AS 182

1390/2011

ISIRI 473 4th Rev

ستندرد ملي سليندرهاي گاز

6

Standard of Pressure cooker

AS 268

1391/2012

ISIRI 145

ستندرد ملی دیگ بخار

7

Standard specification for commercial metric capacity measures

AS 274

1391/2012

ISIRI 416 2nd Rev

ستندرد ملی مشخصات اندازه گیری پیمانه های تجارتی

8

Standard specification for commercial metric length measures (none flexible)

AS295

1392/2013

ISIRI 368

ستندرد ملی مشخصات متر های تجارتی ( غیر قابل انعطاف )

9

Standard for commercial weights for portable weighting machine

AS296

1392/2013

ISIRI 2370

ستندرد ملی وزنه های تجارتی ترازو های متحرک ( بادقت عادی )

10

Standard of commercial weights from 100 gr to 20 kg

AS 473

1392/2014

 

ستندرد ملی وزنه های تجارتی استوانه ای از 100 گرام الی 20 کیلو گرام

11

Standard of plat form skill

AS 474

1392/2014

 

ستندرد ملی ترازو های متحرک

12

Standard of pressure balance

AS 501

 

 

ستندرد ملی ترازوهای فشار

13

Standard of Load cell

AS 502

 

 

ستندرد ملی لودسل (Load cell)

14

Standard of Self - closing valve of liquefid gas slender

AS 503

 

 

ستندرد ملی وال های سلند گاز مایع خودبند

15

Standard of Hexagonal weights metrological and technical requirement

AS 504

 

 

ستندرد ملی الزامات تخنیکی و مترولوژیکی سنگ های وزنه شش وجهی